Ebenizle görüşmeden önce mutlaka bilmeniz gereken kelimeler

Ebeyle konuşurken en zor kısım soruları sormak değil, cevapları anlamak. Cümlenin ortasına bir “established labour” ya da “fundal height” girince insan başını sallıyor, sonra eve dönüp arıyor.

Bu yazıda randevu öncesinde, sırasında ve sonrasında bizim duyduğumuz kelimeleri topladım. Randevulardan doğumhaneye doğru bir sıra izledim. ! işaretli olanlar bence en önemlileri: onları duyduğunuzda ne yapmanız gerektiğini de bilin.

Randevuların kendisini ayrı bir yazıda anlattım.

Randevularda duyacağınız kelimeler

Gestation / Gestational age

Gebelik haftası. Gebeliğin son adet tarihine ya da ultrasona göre hesaplanan süresi. Burada herkes aylarla değil haftalarla konuşuyor. “Kaç aylık?” diye sorarsanız karşınızdaki bir an hesap yapar.

EDD / Due date

Tahmini doğum tarihi. Bebeğin beklenen doğum tarihi. Kelimedeki “tahmini” kısmı önemli: bebeklerin çok azı tam o gün doğuyor. Takvime yazın ama kurşun kalemle.

Midwife-led care

Ebe liderliğinde takip. Düşük riskli sayılan gebeliklerde takibi ağırlıklı olarak ebelerin yürütmesi. Doktoru hiç görmüyorsanız bir şey eksik değil, büyük ihtimalle her şey yolunda.

Consultant-led care !

Uzman doktor liderliğinde takip. Bir risk ya da sağlık sorunu nedeniyle bakımı doğum uzmanının (obstetrisyen) yönetmesi. Bu kelimeyi duyarsanız nedenini ve bundan sonra neyin değişeceğini sorun: randevular nerede olacak, kiminle olacak?

Proteinuria !

İdrarda protein. Özellikle yüksek tansiyonla birlikte görülürse preeklampsi açısından değerlendirilen bir bulgu. Her randevuda idrar istenmesinin sebeplerinden biri bu.

Dating scan

Tarihleme ultrasonu. Gebelik haftasını ve tahmini doğum tarihini belirlemeye yardımcı olan erken dönem ultrasonu. Adında “dating” geçiyor ama romantik bir yanı yok.

Anomaly scan / 20-week scan

Ayrıntılı 20. hafta ultrasonu. Bebeğin fiziksel gelişiminin ve bazı yapısal durumların değerlendirildiği tarama. Genelde 18–21. haftalar arasında yapılıyor, adı yine de “20. hafta”.

Fundal height

Rahim tepe yüksekliği. Bebeğin büyümesini takip etmek için kasık kemiği ile rahmin en üst noktası arasının mezurayla ölçülmesi. Evet, düz bir terzi mezurası. İlk gördüğümüzde biz de şaşırdık.

Growth chart / GROW chart

Büyüme grafiği. Rahim yüksekliğinin ya da ultrason ölçümlerinin zaman içindeki değişimini gösteren grafik. Bazı hastaneler kişiye özel “GROW” grafiği kullanıyor. Sizin dosyanızda da varsa noktaların çizgiyi takip etmesi iyi haber.

Fetal heart rate

Bebeğin kalp atım hızı. El doppleri ya da başka bir cihazla dinlenen kalp atımları. Odadaki en güzel ses. NHS evde kullanılan dopplerlerin güvenilir olmadığını söylüyor, o yüzden bu sesi randevuya saklayın.

Presentation

Bebeğin geliş şekli. Bebeğin doğum kanalına hangi kısmıyla yöneldiği. 36. haftada ebe karnınızı elleyerek buna bakıyor.

Cephalic / Head-down

Baş aşağı geliş. Bebeğin başının pelvise ve doğum kanalına dönük olması. Dosyanızda “ceph” diye kısaltılmış görebilirsiniz. Çoğu bebek sonunda bu pozisyona geçiyor ve doğum için istenen de bu.

Breech !

Makat geliş. Bebeğin kalçasının ya da ayaklarının aşağıda olması. Son haftalarda bu kelimeyi duyarsanız sizinle seçenekler konuşulacak. Ne olduğunu, sıradaki adımı ve kararın ne zamana kadar verilmesi gerektiğini sorun.

Birth plan / Birth preferences !

Doğum planı / tercihleri. Doğum yeri, ağrı giderme, hareket, müdahaleler, ten tene temas ve kordon kesimi gibi konulardaki tercihleriniz. Adı “plan” ama doğum planlara pek uymuyor. Bir “istek listesi” gibi düşünün, yine de mutlaka yazın ve ebenizle konuşun.

Hastanede duyacağınız yerler

Triage / Maternity triage !

Doğum değerlendirme birimi. Gebelikte acil şikâyetlerin ya da doğum belirtilerinin değerlendirildiği birim. Sıra geliş saatine göre değil klinik ihtiyaca göre belirleniyor, bekleme salonunda bunu hatırlamak sabrı artırıyor. Numarası telefonunuzda kayıtlı olsun: bebeğin hareketleri azaldıysa, kanama ya da suyunuz geldiyse aradığınız yer genelde burası.

Birth centre

Ebe liderliğindeki doğum merkezi. Genellikle düşük riskli gebeliklerde daha az tıbbi müdahaleyle doğum için tasarlanmış, ebelerin yönettiği birim. Işıkları daha loş, havası daha sakin.

Delivery suite / Labour ward

Doğumhane / doğum ünitesi. Doktor, ebe, anestezi ve gerektiğinde ameliyathane desteğinin olduğu hastane doğum birimi. İki adı da duyacaksınız, ikisi de aynı yer.

Theatre / Operating theatre

Ameliyathane. Sezaryen ve ameliyathane koşulu gerektiren diğer doğum işlemlerinin yapıldığı yer. Adı “tiyatro” ama bilet satılmıyor.

Postnatal ward

Doğum sonrası servisi. Anne ile bebeğin doğumdan sonra izlendiği, iyileşme ve beslenme desteği aldığı hastane servisi. Doğumdan sonra ilk uyanacağınız yer büyük ihtimalle burası.

Doğum yaklaşırken

Lightening

Bebeğin aşağı inmesi. Gebeliğin sonlarına doğru bebeğin, özellikle başının, pelvise doğru alçalması. Işıkla ilgisi yok. Ama nefes almak biraz kolaylaştığı için “hafifleme” diye düşünebilirsiniz.

Engagement

Başın pelvise yerleşmesi. Bebeğin başının en geniş kısmının pelvis girişinden geçmiş olması. Yüzükle ilgisi yok, bebek sadece yerini ayırtıyor. (Türkçede “nişan” dediğimiz şey biraz aşağıda, adı show.)

Station

Bebeğin iniş seviyesi. Bebeğin önde gelen kısmının pelvis içindeki referans noktalara göre ne kadar aşağıda ya da yukarıda olduğu. Muayenede “-2”, “0”, “+1” gibi sayılar duyarsanız konu bu. Sayı büyüdükçe bebek aşağıda demek.

Mucus plug

Mukus tıkacı. Gebelik boyunca rahim ağzını kapatan yoğun mukus yapısı. Dokuz ay boyunca kapıyı tutan bekçi gibi.

Show / Bloody show

Nişan gelmesi. Doğum yaklaşırken ya da erken doğumda mukus tıkacının pembe, hafif kanlı, jöle kıvamında bir akıntı olarak gelmesi. Suyun gelmesiyle aynı şey değil. Tek başına “hemen hastaneye” anlamına da gelmiyor. Ama bundan fazla kan görürseniz hemen arayın.

Waters breaking !

Suyun gelmesi. Bebeği çevreleyen amniyotik kesenin açılması ve sıvının gelmesi. Filmlerdeki gibi şelale olmak zorunda değil, azar azar da gelebiliyor. Suyunuz geldiyse ebenizi ya da triage’ı arayın. Sıvının rengini görebilmeleri için tampon değil ped kullanın. Su kötü kokuyorsa, renkliyse ya da kan geliyorsa hemen arayın.

Contractions !

Rahim kasılmaları / sancılar. Rahim kaslarının kasılıp gevşemesi. Doğum ilerledikçe daha güçlü, daha uzun ve daha düzenli hâle geliyor. Kasılmalar düzenli olarak 5 dakikada bir ya da daha sık geliyorsa ebenizi arayın. Bir kasılma 2 dakikadan uzun sürüyorsa ya da 10 dakikada 6 veya daha fazla kasılma oluyorsa hemen arayın. Bebeğin geldiğini ve ıkınma isteğini hissediyorsanız 999’u arayın. Kasılmaları saymak için telefona bir uygulama indirmek eşlere düşen ilk görev.

Membrane sweep

Zar sıyırma. Muayene sırasında ebenin ya da doktorun parmağıyla bebeği çevreleyen zarları rahim ağzından dairesel hareketle ayırması. Doğumun kendiliğinden başlamasını teşvik edebiliyor. Genelde 39. haftadan sonra öneriliyor. Rahatsız edici olabilir, sonrasında kramp ya da hafif kanama olabilir.

Induction of labour !

Doğumun başlatılması / indüksiyon. Doğum kendiliğinden başlamadığında ilaçla ya da başka yöntemlerle başlatılması. 41. haftaya kadar doğum başlamazsa öneriliyor, ama kabul edip etmemek sizin kararınız. Her zaman hastanede yapılıyor ve saatler, hatta günler sürebiliyor. Çantayı buna göre hazırlayın.

Doğum başladığında

Latent labour

Doğumun erken / gizli evresi. Rahim ağzının yumuşayıp açılmaya başladığı, kasılmaların henüz düzensiz olabildiği erken dönem. Saatler, hatta günler sürebiliyor. Evde geçirmeniz önerilen kısım genelde bu.

Established labour !

Aktif / yerleşmiş doğum. Kasılmaların güçlendiği ve düzene girdiği, rahim ağzının belirgin biçimde açılmaya devam ettiği evre. NHS bunu yaklaşık 4 santimetreden sonrası için kullanıyor. Hastaneye gittiğinizde “Henüz established değilsiniz” deyip sizi eve gönderebilirler. Bu kırıcı gelebilir ama bir şeylerin ters gittiği anlamına gelmiyor.

Dilation / Dilatation

Rahim ağzı açıklığı. Rahim ağzının doğum sırasında açılması. Tam açıklık yaklaşık 10 santimetre. Doğum boyunca en çok duyacağınız sayı bu olacak.

Effacement

Rahim ağzının incelmesi ve kısalması. Rahim ağzının doğuma hazırlanırken yumuşayıp incelmesi ve kısalması. Açılmayla ilişkili ama ondan farklı bir süreç.

Transition

Geçiş evresi. Doğumun birinci evresinin sonunda, rahim ağzının tam açıklığa yaklaştığı yoğun dönem. “Artık yapamayacağım” cümlesinin en çok kurulduğu an genelde bu. İyi haber: sona yaklaşıyorsunuz.

CTG monitoring !

Kardiyotokografi takibi. Bebeğin kalp atışlarını ve rahim kasılmalarını karnınıza bağlanan sensörlerle aynı anda kaydeden elektronik takip. Normalde ebe kalbi el cihazıyla aralıklarla dinliyor. CTG genelde bir endişe olduğunda ya da siz istediğinizde öneriliyor. Bu yüzden önerilirse nedenini sorun. Hareket etmenizi biraz kısıtlayabilir.

Pain relief

Ağrı giderme yöntemleri. Doğumdaki ağrıyla baş etmek için kullanılan ilaçlı ve ilaçsız yöntemlerin genel adı. Hangilerinin sizin hastanenizde ve birimde olduğunu önceden sorun.

Epidural !

Epidural analjezi. Bel bölgesine yerleştirilen ince bir kateterle ağrı sinyallerini azaltan bölgesel ağrı giderme yöntemi. Anestezi uzmanı gerektirdiği için her birimde yok, örneğin birth centre’larda genelde yapılmıyor. İstiyorsanız doğum planınıza yazın ve nerede doğuracağınızı buna göre düşünün.

Syntocinon / Oxytocin drip

Sentetik oksitosin serumu. Kasılmaları başlatmak ya da güçlendirmek için damar yolundan verilen sentetik oksitosin. Kısaca “drip” derler, gaz pedalı gibi düşünün.

Bebek doğarken

Assisted birth / Instrumental birth

Yardımlı vajinal doğum. Bebeğin doğumuna forseps ya da vakumla yardım edilmesi. Neden gerektiği, bu kararın verildiği anda size anlatılıyor.

Forceps

Doğum forsepsi. Bebeğin başını kavrayarak doğuma yardım etmek için kullanılan kaşık biçimli alet. Görüntüsü korkutucu olabilir ama deneyimli ellerde kullanılan bir alet.

Ventouse / Vacuum

Vakumla doğum. Bebeğin başına yerleştirilen vakumlu başlıkla doğuma yardım edilmesi. Bebeğin başında bir süre küçük bir iz kalabiliyor, geçici.

Crowning

Başın taçlanması. Bebeğin başının vajina girişinde görünmeye ve kasılmalar arasında geri çekilmemeye başladığı an. Artık gerçekten çok az kaldı.

Ring of fire

Taçlanma sırasındaki yanma hissi. Bebeğin başı çıkarken dokuların gerilmesiyle hissedilebilen yanma için kullanılan gündelik ifade. Resmî bir tıbbi terim değil, ama annelerin anlattıklarında çok geçiyor.

Doğumdan hemen sonra

Placenta

Plasenta / eş. Rahme bağlanan, bebeğe göbek kordonuyla oksijen ve besin taşıyan, atıkları uzaklaştıran ve hormon üreten geçici organ. Bebek doğduktan sonra onun da doğması gerekiyor. Bu kısma “third stage”, yani üçüncü evre deniyor.

Delayed cord clamping

Göbek kordonunun gecikmeli klemplenmesi. Doğumdan sonra göbek kordonunun hemen değil, bir süre beklendikten sonra klemplenip kesilmesi. Kordonu kimin keseceğine önceden karar verin. Eşler genelde gönüllü oluyor, sonra makası görünce tereddüt ediyor.

Apgar score

Apgar puanı. Yenidoğanın kalp atımı, solunumu, kas tonusu, uyarıya yanıtı ve cilt renginin genelde 1. ve 5. dakikalarda değerlendirilmesi. Bebeğin gelecekteki sağlığını ya da zekâsını ölçmüyor. Hayatının ilk sınavı, ama karnesine yazılmıyor.

Vernix / Vernix caseosa

Verniks, koruyucu beyaz tabaka. Bebeğin cildini anne karnında koruyan beyaz, yağlı ve mumsu madde. Bebek bu tabakayla doğabiliyor, bir sorun olduğu anlamına gelmiyor.

Moulding

Bebeğin başının şekillenmesi. Kafatası kemiklerinin doğum kanalından geçerken birbirinin üzerine kayarak başın şeklini geçici olarak değiştirmesi. Bebeğin başı biraz sivri görünüyorsa sebebi bu. Birkaç gün içinde düzeliyor.

Caput / Caput succedaneum

Saçlı deride doğum şişliği. Doğum sırasında basınç nedeniyle bebeğin saçlı derisinde oluşabilen, genellikle geçici yumuşak doku şişliği. Adı zor, kendisi genelde birkaç gün içinde geçiyor.

Senin de aklına bir şey geldiyse, bir not bırak. →