Yenidoğan testleri: K vitamini, topuk kanı, işitme taraması ve ilk muayene

Bebek doğduktan sonraki ilk günlerde, daha siz kendinize gelemeden, ona birkaç test ve bir iğne teklif ediliyor. Hepsi NHS’in bütün bebeklere önerdiği, ücretsiz şeyler ve hepsinde son söz sizin. Ne olduklarını önceden bilmek, o yorgun günlerde karar vermeyi kolaylaştırıyor.

Doğumdan hemen sonra bebeğe K vitamini neden yapılır?

K vitamini, yenidoğanlarda görülebilen nadir bir kanama bozukluğunu (haemorrhagic disease of the newborn) önlemeye yardım ettiği için teklif ediliyor. Doğumdan sonra bebeğiniz için size bir K vitamini iğnesi teklif ediliyor.

Ebenizin bu konuyu sizinle hamilelik sırasında konuşmuş olması gerekiyor. Konuşmadıysa siz sorun; kararınızı doğum planına yazabilirsiniz.

K vitamini iğne yerine ağızdan verilebilir mi?

Evet. Bebeğinize iğne yapılmasını istemezseniz K vitamini ağızdan da verilebiliyor. Ama o zaman tek seferde bitmiyor: Bebeğin ek dozlar alması gerekiyor. Kaç doz ve ne zaman olduğunu ebenize sorun.

Yenidoğan muayenesinde nelere bakılır?

Yenidoğan muayenesi (newborn physical examination), bebek 72 saatlik olmadan yapılan genel bir fizik muayene. Özellikle dört şeye bakılıyor:

• Gözler: Özel bir ışıkla, gözlerin nasıl odaklandığı ve hareket ettiği kontrol ediliyor. Aranan şeylerden biri doğuştan katarakt.
• Kalp: Nabız kontrol ediliyor, kalp dinleniyor. Aranan: doğuştan kalp hastalıkları.
• Kalçalar: Kalça ekleminin düzgün geliştiği ve hareket ettiği kontrol ediliyor. Aranan: gelişimsel kalça displazisi.
• Testisler (erkek bebeklerde): Testislerin yerine inip inmediğine bakılıyor.

Muayeneyi özel eğitim almış bir ebe, hemşire ya da doktor yapıyor. Bebeği soymanız isteniyor. Ağrılı ya da rahatsız edici değil ve sonucu hemen söyleniyor.

Hastanede doğum yaptıysanız genelde eve çıkmadan yapılıyor. Aynı muayene, bebek 6–8 haftalıkken GP’de bir kez daha yapılıyor, çünkü bakılan bazı şeylerin ortaya çıkması zaman alabiliyor. O randevunun ayrıntısı health visitor yazısında.

Topuk kanı testi ne zaman yapılır, hangi hastalıklara bakılır?

Topuk kanı testi genelde bebek 5 günlükken yapılıyor ve 10 nadir ama ciddi hastalığa bakıyor. Eski adı heel prick test, şimdiki adı newborn blood spot test.

Bakılan 10 hastalık:

• Kistik fibrozis (cystic fibrosis)
• Orak hücre hastalığı (sickle cell disease)
• Doğuştan hipotiroidi (congenital hypothyroidism)
• Yedi kalıtsal metabolik hastalık: fenilketonüri (PKU), MCADD, MSUD, IVA, GA1, homosistinüri (HCU) ve tirozinemi tip 1 (HT1)

Bu hastalıkların erken bilinmesi, bebeğin erken izlenmesi ve tedavi edilmesi demek; NHS’e göre bu, uzun vadeli sağlığı iyileştirebiliyor ve ağır engelleri önleyebiliyor.

Ailede bu hastalıklardan biri varsa bunu ebenize ya da doktorunuza mümkün olduğunca erken söyleyin.

Topuk kanı nasıl alınır, bebeğin canı yanar mı?

Sağlık çalışanı, küçük iğneli bir aletle bebeğin topuğunu deliyor ve birkaç damla kanı özel bir karta alıyor. Kart laboratuvara gönderiliyor. Test çok kısa sürüyor ve bebek için bilinen bir riski yok.

Bebek ağlayabilir ya da huzursuz olabilir. NHS’in önerisi: Bebeği besleyin, kucaklayın, sıcak ve rahat olmasını sağlayın.

Test genelde evde, toplum ebesi ya da health visitor tarafından yapılıyor. Hastanede ya da başka bir randevuda da yapılabiliyor.

Topuk kanı sonucu ne zaman, nasıl gelir?

Sonuç, bebek 6 haftalık olana kadar gelmiş olmalı: mektupla, telefonla ya da yüz yüze. Kırmızı kitaba da işleniyor. Üç olası sonuç var:

Bazen testin tekrarlanması gerekiyor. Bunun birçok sebebi olabiliyor ve bebekte bir sorun olduğu anlamına gelmiyor.

Bebek 6 haftalık oldu ve sonuç gelmediyse ebenize, health visitor’ınıza ya da GP’nize sorun.

Yenidoğan işitme taraması nasıl yapılır?

İşitme taraması birkaç dakika sürüyor: Bebeğin kulağına küçük, yumuşak bir uç yerleştiriliyor ve hafif tıkırtı sesleri çalınarak kulağın sese verdiği tepki ölçülüyor. Bebek sakinken ya da uyurken yapılıyor. Rahatsız edici değil ve sonucu hemen söyleniyor.

Genelde bebek 4 haftalık olmadan teklif ediliyor, ama 3 aylık olana kadar yapılabiliyor. Hastanede, evde ya da bir klinikte olabiliyor. Size teklif edilmediyse health visitor’ınıza ya da GP’nize söyleyin.

İlk taramada net sonuç alınamazsa test tekrarlanıyor ya da bebek, işitme uzmanında yapılacak ikinci bir test için 4 hafta içinde randevuya çağrılıyor.

NHS bir şeyi daha hatırlatıyor: Bu tarama her tür işitme kaybını yakalamıyor ve işitme kaybı sonradan da gelişebiliyor. Kırmızı kitapta, çocuğun işitmesini büyüdükçe nasıl takip edeceğinizi anlatan bir kontrol listesi var.

Bu testleri yaptırmak zorunlu mu?

Hayır. Hepsi bütün bebeklere öneriliyor, ama karar sizin. NHS bunu her testin sayfasında ayrıca yazıyor.

Topuk kanını yaptırmayıp sonradan fikir değiştirirseniz ebenize, health visitor’ınıza ya da GP’nize söyleyin; bebeğin testi hâlâ olup olamayacağını onlar söylüyor. İşitme taramasını istemezseniz size, bebeğin işitmesini kendiniz takip etmeniz için kontrol listeleri veriliyor.

Senin de aklına bir şey geldiyse, bir not bırak. →